Ochrona pracowników

 

 MigRight / Migright_partnerzy.jpg

Światowy Dzień Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy: o sytuacji cudzoziemskich pracowników w Polsce w czasie pandemii COVID-19


Lekarze, pielęgniarki i ratownicy medyczni stoją na pierwszym froncie walki z koronawirusem i należą do grup zawodowych najbardziej za grożonych zarażeniem w pracy. Mniejsze, choć wciąż wysokie ryzyko dotyczy tych osób, które w czasie pandemii COVID-19 zapewniają społeczeństwu dostęp do podstawowych produktów i usług – m.in. sprzedawców, kurierów i kierowców.


Według Międzynarodowej Organizacji Pracy sprzedawcy produktów żywnościowych, kurierzy oraz tzw. pracownicy platformowi, w tym m.in. kierowcy, stanowią drugą grupę największego ryzyka zarażenia koronawirusem w pracy, zaraz po pracownikach ochrony zdrowia. Charakter wykonywanych przez nich prac wyklucza bowiem ścisłe zachowanie zasad dotyczących dystansu społecznego, wprowadzonych przez rządy państw dotkniętych pandemią COVID-19, w tym Polski. Choć w wielu przypadkach podjęto wobec tych grup pracowników działania mające na celu zminimalizowanie ryzyka zakażenia w pracy – np. firmy kurierskie wprowadziły dostawę bezkontaktową – to ich skuteczność nie została jeszcze potwierdzona. Sytuacja ta skutkuje powstaniem nierówności zdrowotnych w zakresie ryzyka zakażeń koronawirusem.


Zgodnie z najnowszymi danymi Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), w 2018 r. w sektorze usług i jako sprzedawcy pracowało w Polsce ponad 2,1 mln osób. Wśród nich byli również cudzoziemcy: w 2018 r. m.in. powiatowe urzędy pracy wpisały do ewidencji 1,58 mln oświadczeń o powierzeniu pracy cudzoziemcowi (umożliwiają zatrudnienie do 6 miesięcy w ciągu 12 miesięcy), w tym powyżej 46 tys. dla pracowników usług i sprzedawców. Tendencja dotycząca liczby wydanych oświadczeń utrzymała się w 2019 r. – zarejestrowano ich ponad 1,6 mln – a liczba dokumentów dotyczących pracowników usług i sprzedawców wzrosła do 53 tys. Jeśli chodzi o rodzaj umowy zawartej z pracownikiem cudzoziemskim wykonującym pracę w oparciu o oświadczenie, to w 2019 r. zdecydowanie dominowała umowa zlecenie (ok. 1,1 mln).


Osoby zatrudnione na umowach zlecenie i o dzieło – w tym cudzoziemcy – nie mają zapewnionego zabezpieczenia prawnego i medycznego. W świetle prawa pracodawcy nie są zobligowani do zagwarantowania swoim pracownikom odpowiednich zbiorowych i indywidualnych środków ochrony. Niektórzy dbają o te zabezpieczenia, opierając się na ogólnych informacjach, jak uchronić pracowników od zakażenia. Jednak część personelu, zwłaszcza z grupy wspomnianych sprzedawców, kurierów i kierowców musi zadbać o środki ochrony osobistej i bezpieczeństwo pracy we własnym zakresie. Dotyczy to także tych, którzy zaangażowani są w tzw. pracę platformową, czyli przyjmują zlecenia przewozu osób i jedzenia za pośrednictwem platform cyfrowych (np. Uber, Bolt). Zarówno dla młodych Polaków, jak i dla cudzoziemców (są to głównie obywatele Indii ze statusem studenta) taka praca jest sposobem na uzyskanie niezależności finansowej. Z drugiej strony wiąże się ona z wieloma rodzajami ryzyka, w tym ekonomicznym (np. niestabilny dochód) i zdrowotnym, co jeszcze bardziej uwidoczniła pandemia COVID-19.


Pandemia koronawirusa stawia wielu polskich pracowników oraz pracujących w Polsce cudzoziemców w trudnej sytuacji ekonomicznej. Z badania przeprowadzonego przez Polski Instytut Ekonomiczny i Polski Fundusz Rozwoju wynika, że obecnie co trzecia firma planuje obniżki wynagrodzeń w związku z pandemią, a 14% pracodawców planuje zwolnienia; obniżkę płac planuje 32% firm handlowych, 30% produkcyjnych oraz 33% przedsiębiorstw z sektora usług. Dane GUS za marzec wskazują na spadek zatrudnienia w sektorze przedsiębiorstw o 0,5% w porównaniu do lutego br. Według Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na koniec 2020 r. bezrobocie w Polsce może sięgnąć 9–10%. W tym kontekście niepokojącym zjawiskiem może być potencjalne zwiększenie liczby ofert pracy w szarej strefie w tych branżach, które mimo pandemii, wciąż potrzebują pracowników (np. przetwórstwo żywności, logistyka), mogących skusić tych, którzy stracili pracę w przemyśle. Praca na czarno, bez dostępu do środków ochronnych i zachowania odpowiednich standardów higieny i bezpieczeństwa, zwiększa ryzyko zdrowotne. Z takich ofert mogą chcieć skorzystać m.in. ci cudzoziemcy, którzy zostali pozbawieni źródeł dochodu w Polsce oraz możliwości powrotu do domu i wsparcia rodziny.


***


Godnej pracy cudzoziemców w Polsce, także w wymiarze bezpieczeństwa pracy i zdrowotnym, poświęcony jest projekt realizowany przez Federację Przedsiębiorców Polskich w partnerstwie z OPZZ, Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych oraz Confederation of Norwegian Enterprise – „MIGRIGHT: Wzmocnienie dialogu społecznego na rzecz godnej pracy cudzoziemców i uchodźców w Polsce”. Jego głównym celem jest zwiększenie zdolności partnerów społecznych w Polsce do uczestnictwa w trójstronnym i dwustronnym dialogu społecznym poprzez transfer najlepszych praktyk i organizację szkoleń dotyczących wspierania praw pracowników cudzoziemskich i uchodźczych oraz zapewnienia tym grupom godnych warunków pracy.


28 kwietnia obchodzimy ustanowiony przez Międzynarodową Organizację Pracy Światowy Dzień Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy. W tym roku tematem przewodnim są choroby zakaźne w miejscu pracy, z pandemią COVID-19 w centrum dyskusji.